Frankrijk zet in op grondige modernisering vruchtboomareaal. Kansen voor export van Nederlands teeltmateriaal!

Frankrijk is, vanuit de Nederlandse afzet van vruchtteeltmateriaal bezien, een interessante markt. Gezien de meest recente ontwikkelingen in vooral de fruitteeltsector – en hierin is Frankrijk een  strategische speler op de wereldmarkt -, wordt in dit artikel nader ingegaan op: de ontwikkelingen in deze sector, de Franse exportpositie en ambities, enkele grote spelers, organisatie van de sector in verband met de afzet van vruchtteeltmateriaal (enten, onderstammen en halfproducten zoals ‘slapende ogen’), de productie van gecertificeerd vruchttteeltmateriaal en financiële steunprogramma’ die zijn/worden ingezet ter versterking van de teelt cq. de Franse (export)positie van fruit en dan vooral (export)appels; hierin heeft Frankrijk immers een sterke positie.

De Franse fruittelersbond, Fédération Nationale des Producteurs de Fruits (FNPF), heeft tijdens zijn laatste jaarcongres, eind januari jl., uiting gegeven aan een grote zorgpunten en deze ook gedeeld met Landbouwminister Le Foll: de dalende fruitarealen (134.000 ha, waarvan 80% in handen van circa 4.000 professionele fruittelers; afname van 17% over 2000-2010), de afname van het aantal fruittelers (17.000; afname van 30% over 2000-2010, maar schaalvergroting neem toe) en het probleem van bedrijfsopvolging door gebrek aan animo onder de jonge boeren voor deze productietak. En last, but not least, de handelspositie van Frankrijk als ‘fruitland’. Frankrijk neemt, (ver) na Spanje en Italië, met een productie van circa 3 miljoen ton fruit, waarvan gemiddeld 1,5 miljoen ton appels, in de EU nog steeds de 3e plaats, maar landen als Polen zitten op de hielen.

Ook de exportpositie – het voornaamste exportproduct is appels – is verzwakt. De Franse commerciële spelers hebben kritiek op het niet tijdig inspelen op renovatie van het vruchtboomareaal. Frankrijk wil zijn positie van fruitexporteur – vooral appels – in het hoogwaardige, fytosanitair veeleisende! – exportkwaliteit segment, versterken. Frankrijk ondervindt in dit segment toenemende concurrentie van Italië, de V.S. en Nieuw-Zeeland.

Aandachtspunten van de Franse fruittelersbond

De FNPF heeft dan ook een strategisch actieplan uiteengezet, waarin modenisering van vruchtboomgaarden prioritair staat, maar niet alleen. Ook de problematiek van gewasbescherming krijgt veel aandacht (en kritiek). Als gevolg van het Franse overheidsbeleid en overheidsactieplan ‘Ecophyto 2018’ ter reductie van gewasbeschermingsmiddelengebruik zijn in 10 jaar tijd 30 werkzame stoffen van de markt zijn gehaald, zo merkt FNPF op. Een prioriteit is dus ook de ontwikkeling van ziekte resistente rassen.

Deze onderwerpen stonden ook op de agenda van ‘Végépolys-Symposium’ tijdens SIVAL 2014 (internationale tuinbouw vakbeurs in januari, Angers) in het kader van de ‘Protection du verger de demain’.

Exportpositie

De exportpositie – Frankrijk was indertijd de grootste wereldexporteur van appels – is de laatste tijd verzwakt. Het tekort op de handelsbalans (- 1,7 miljoen ton) is nog weer in 2012 met 17% toegenomen. Frankrijk exporteerde in 2012 ruim 1,3 miljoen ton fruit, waarvan 625.000 ton appels. Belangrijkste exportmarkten voor Franse appels zijn het VK en Spanje, maar de tendens is stijgend v.w.b. Algerije (80.000 ton in 2011), Saoedi-Arabië, de Emiraten en Rusland. De Russische import uit Frankrijk bedraagt nu op jaarbasis 44.000 ton, maar de Franse ambities zijn veel hoger. Hieraan zal de nieuwe benoeming van dhr. Guasch, exportmanager van Comimpex en zelf appelteler, tot voorzitter van de Frans-Russische Associatie voor food (AFRAA) en de toetreding van INTERFEL, de sectororganisatie van G &F, tot het bestuur van AFRAA, niet vreemd zijn.

Om het hoofd te kunnen bieden aan zwaargewichten van de mondiale appelbusiness, zoals bijvoorbeeld Dutoit (Zuid-Afrika), La Trentina, Melinda en Vog (Italië), zijn de grote, leidende Franse (coöperatieve) fruitbedrijven hard bezig zich het organiseren (partnerschappen) en te versterken, dit in nauwe samenwerking met de fruittelers, vruchtboomkwekers en toegepast onderzoek. Het project ‘Pomalia’ van de Franse grootste appelexporteur Blue Whale is hiervan een voorbeeld.

Areaalsontwikkelingen fruitteelt

Het fruitteelt areaal met 134.000 ha is voor een deel verouderd en hoog nodig toe aan renovatie. De FNPF spreekt van een areaal van minstens 15.000 ha. Een bijkomend probleem is de oprukkende virusziekte Sharka (plum pox virus) die ravages aanricht in de zachtfruit-productie in Zuid-Frankrijk. Hierdoor moe(s)ten veel boomgaarden worden geruimd. Slechts het areaal van kiwi en noten neemt over 2000-2020 toe. Het notenareaal neemt met 21.000 ha zelfs ná het appelareaal met 44.000 ha nu zelfs de 2e plaats in. De arealen van peer, kers en pruim – soorten die voor Nederland als leverancier van teeltmateriaal relevant kunnen zijn – zijn resp. 5.900 ha, 9.600 ha en 18.600 ha.  De top-3 van grootste productiegebieden voor appels zijn Provence-Alpes-Côte d’Azur (PACA), Loire-gebied en Midi-Pyrénées. Voor peren: PACA, Rhône-Alpes en Centraal –Frankrijk. Voor kersen: PACA, Rhône-Alpes en Languedoc-Roussillon. Voor pruimen: Aquitaine, Midi-Pyrénées en Lotharingen. Een opvallende ontwikkeling is het groeiend fruitareaal – vooral appels en peren – in ‘niet-traditionele’ gebieden in Noord-Frankrijk als Picardie, Lotharingen en de Elzas. Deze gebieden liggen ook dichterbij Nederland.

Grote spelers

De grote spelers zijn Blue Whale (gevestigd in Midi-Pyrénées), BVL (handelsbedrijf van de coöperatie Val de Loire/Loire-gebied; focus op Rusland en Azië) en Perlim (in regio Limousin, bekend om ‘la pomme du Limousin’; focus op Noord-Europa en Rusland). Deze hebben allen een coöperatieve structuur.

Koploper en veruit de grootste Franse appelexporteur is Blue Whale, klein begonnen en uitgegroeid tot een unie van 6 fruitcoöperaties, gelegen in de grote fruitgebieden Loire-gebied, Zuid-West Frankrijk, de Provence en het Rhône-dal/Alpen. Blue Whale telt 200 fruittelers, ruim 2.700 ha fruitteelt, produceert 200.000 ton appels/jaar, waarvan 80% export naar 70 landen. Het bedrijf heeft een Globalgap certificatie, voert een sterk merkbeleid rond ‘green engagement ‘, telt een jaaromzet van 190 miljoen euro, waarvan 50% bij export buiten de EU en heeft een marktaandeel van 28% op de Franse binnenmarkt. Blue Whale heeft geïnvesteerd in een fruitareaal met relatief jonge vruchtbomen. Blue Whale leidt projecten als Innopom ( residuvrije appels ) en is actief in stucturen als Pomalia i.s.m. telers, boomkwekers en praktijkonderzoek op het vlak van nieuwe rassenontwikkeling (resistente rassen tegen appelschurft, bacterievuur…) en is sterk gefocust op betere teelttechnieken.

Organisatie sector en afzetkanalen voor vruchtteeltmateriaal

Afnemers van vruchtteeltmateriaal zijn, op de professionele markt, de fruittelers (en cider appeltelers!), vruchtboomkwekers (vaak zelf ook producent) en fruitcoöperaties. Op de amateurmarkt zijn dit de ketens van tuincentra ; naar verluidt, ook een interessante groeimarkt voor vruchtteeltmateriaal. Fruittelers zijn vooral afnemer van enten (griffels). Onderstammen en halfproducten (slapende ogen) vinden eerder hun bestemming bij vruchtboomkwekers.

Fruittelers, p.o.’s en coöperaties

De fruittelers zijn georganiseerd  in de nationale Fruittelersbond, Fédération Nationale des Producteurs de Fruits (FNPF). Daarnaast zijn de telers georganiseerd, naar product, in door de EU en het ministerie erkende associaties van producentenorganisaties (Associatons des Organisations de producteurs ofwel AOP). Er is een AOP voor appel/peer, kers en pruim, zie de websites onderaan tekst. De AOP Pommes Poires (Association Nationale Pommes Poires, ANPP) bundelt 63 producentenorganisaties, 64 onafhankelijke producenten, 15 expediteurs en is goed voor een totaalproductie appels en peren van 860.000 ton appels en 35.000 ton peren. Adresmateriaal van fruittelers, per product en Departement, zijn te vinden via de on line adressengids FADEL op de website van FADEL (van de sector). ANPP/Commission Technique is gefocust op nieuwe beter producerende teelttechnieken

Fruitcoöperaties zijn aangesloten bij de koepelorganisatie FELCOOP. Adresmateriaal van deze coöperaties, ingedeeld naar fruitsoort, zijn te vinden via de on line adressengids op de website van Felcoop. Voor appels/peren telt Frankrijk 93, voor kersen 48 en voor pruimen 27 coöperaties.

Vruchtboomkwekers

Geregistreerde vruchtboomkwekers zijn aangesloten bij CEP (Centre Expérimentale des Pépiniéristes), gebaseerd te Lyon. Het filiaal CEP-Innovation richt zich zich op rassenverbetering, maar verkoopt ook, onder licentie, de door INRA ontwikkelde fruitrassen. INRA is het national instituut voor landbouwkundig onderzoek en geeft een eigen proefstation te Angers voor de ontwikkeling van nieuwe fruitrassen.

De jaarlijkse lijst van geregistreerde fruitboomkwekers, per regio en per soort teeltmateriaal – wordt door CTIFL (Instituut voor praktijkonderzoek groenten en fruit en certificeringsinstelling) beheerd. De lijst staat niet op een website, maar kan op aanvraag worden gecommuniceerd. Belangstellenden kunnen deze bij het Landbouwbureau Parijs opvragen. De lijst telt 59 kwekers, waarvan een kleine 15 gespecialiseerd in gecertificeerde appelbomen en onderstammen. Hiervan zouden circa 8 kwekers dit materiaal ook exporteren, vooral buiten de EU. De totale jaarlijkse export van fruitteeltmateriaal wordt geraamd op circa 3 miljoen aantal stuks (vrijwel alleen appels) op een gemiddelde totale jaarproductie van 9 miljoen aantal stuks. De grootste appelboomkwekers zijn, volgens CTIFL, SNC Elaris DL -Davodeau-Ligonnière (Loire-gebied), Pépinières du Valois SAS ( Picardie) en Domaine de Castang SAS (Elzas). De eerste 2 genoemde bedrijven hebben tijdens SIVAL 2014 (januari jl.)– de internationale vakbeurs voor G&F teelt te Angers – een strategische fusie aangekondigd. Hiermee is de nieuwe eenheid, nog zonder naam, goed voor 200 ha teeltareaal en een aanbod van 90 appelrassen, koploper  in appelveredeling. De nieuwe constructie wordt aangestuurd door de grote coöperatieve onderneming TERRENA.

Tuincentra

Frankrijk telt 40 ketens van tuincentra. Deze zijn georganiseerd in de ‘Fédération Nationale des Métiers des Jardineries’ (JNMJ). Een complete, actuele adressenlijst is op aanvraag beschikbaar bij het Landbouwbureau Parijs.

Gecertificeerd vruchtboomteeltmateriaal en onderzoek

Vruchtboomteeltmateriaal wordt in Frankrijk door CTIFL (Instituut voor toepast onderzoek groenten & fruit) gecontroleerd en gecertificeerd. CTIFL beschikt over een eigen lab voor fruitvirologie. Statistieken hierover worden opgesteld door CTIFL. Hieronder volgen de totaalproductiecijfers van gecerficeerd vruchtmateriaal van 14 fruitsoorten, weergegeven in aantal stuks, van 2010/2011 en de raming 2011/2012 (tussen haken):

Totaal: 8,9 miljoen ( 9,4 miljoen), waarvan circa 7 miljoen ‘afleggers’ voor appelbomen (vooral M9), waarvan : zaailingen (steenvruchten, citrusvruchten) 1,32 miljoen (1,35 miljoen); stekken (steen- en pitvruchten): 320.000 (268.000); vitroplanten (steen- en pitvruchten) 795.000 (833.000); afleggers (pitvruchten) 6,29 miljoen (6, 97 miljoen).  Alleen de productie van stekken neemt af.

De totale productie van jonge (één-jarige) vruchtbomen bedraagt 4 miljoen (2010/2011).

De productie van gecertificeerde één-jarige vruchtbomen voor 2010/2011 geeft het volgende beeld: prunus, malus, pyrus, cydonia, juglans en citrusvruchten: 2,7 miljoen stuks. Wilde kastanje (voor de productie van eetbare kastanjes; ‘afleggers’ en in vitroplanten): 60. Hazelnoot (afleggers): 116.560 stuks. Ter certificering aangeboden onderstammen: 6,5 miljoen stuks en enten (griffels) 5,7 miljoen stuks.

Het belangrijkste onderzoeksproject in de fruitteelt is momenteel “Sustain’apple”. Dit meerjarenproject (2014-2017), in januari jl. door INRA te Montpellier gelanceerd, heeft als thema de gewasbescherming in de appelteelt. Sustain’apple  heeft een budget van 1, 9 miljoen euro, waarvan 827.000 euro financiering van het “Agence Nationale de la Recherche” (ANR). Trekkers van het project zijn INRA en GIS Fruits. GIS Fruits is een consortium van 22 spelers uit onderzoek, landbouworganisaties en bedrijven en richt zich op innovatie en duurzame ontwikkeling in de fruitteelt.

Financiële steunprogramma’s

Om de sector tegemoet te komen in genoemde zorgpunten die overigens door het ministerie worden gedeeld, zal het Landbouwministerie, tot grote tevredenheid van FNPF, een nieuwe (EU-genotificeerde) nationale subsidieregeling openstellen voor modernisering van vruchtboomgaarden. Bedrag: 4,3 miljoen euro/jaar tot 2021. Nieuw is de mogelijkheid van cofinanciering. Een nationale subsidieregeling voor de fruitteelt bestond al eerder (2012 -2014), maar deze was minder soepel en kende uiteraard geen cofinanciering.

NB : De nieuwe regeling, “Décision AIDES/SAN/D 2014-10” (gedateerd 12 februari 2014, maar later gepubliceerd) is inmiddels gepubliceerd. Titel: “Mise en oeuvre par FranceAgriMer, en articulation avec les collectivités territoriales d’un programme relatif au financement de certaines dépenses de plantation dans les vergers arboricoles” .

 Artikel  3 (pagina’s  11 – 15) geeft inzicht in de investeringen die subsidiabel zijn, Annexe 1 biedt een overzicht van de forfaitaire subsidiebedragen per fruitsoort, voorwaarden voor de plantdichtheid van de vruchtbomen en Annexe 2 biedt een overzicht van het soort vruchtbomen, waarvoor investeringssubsidies worden verleend: onder meer voor appel-, peren-, pruimen- en kersenbomen. Producten waarin ook NL telers sterk in zijn.

Hieronder een link naar de regeling (pdf-document):  klik hier voor FRA subsidieregeling_modernisering vruchtboomgaarden_februari 2014

De regeling is vergelijkbaar met de vorige subsidieregeling van 2012/2013/2014. Echter, de regio’s met grote fruitgebieden mogen nu ook extra technisch-economische criteria toevoegen aan dit eisenpakket, afhankelijk van de prioriteiten die de regio, in overleg met de sector, wil stellen aan renovatie van de fruitteelt in betrokken gebied. Zuid-Frankrijk zou extra criteria kunnen inbouwen ten gunste van bv. de abrikozenteelt a.g.v de zware schade veroorzaakt door Sharka.

De fruittelersbond rekent op cofinanciering van de regio’s om te komen tot een verdubbeling van genoemd bedrag. De maximale investeringssteun per fruitteler zal uitkomen op 40% van de totale investering, voor ‘jonge telers’ maximaal 50% en voor fruittelers in gebieden met een natuurlijke handicap maximaal 60%. Deze regeling kan dus ook indirect interessante kansen bieden voor Nederlandse exporteurs van gecertificeerd teeltmateriaal (jonge vruchtbomen, onderstammen en halfproducten).

De subsidieregeling stond tot 2011 slechts open voor door CTIFL gecertificeerd fruitteeltmateriaal. CTIFL staat voor ‘ Centre Technique Interprofessionnel pour Fruits et Légumes’ en is het Franse instituut voor praktijkonderzoek, maar tevens ook de certificeringsorganisatie voor fruitteeltmateriaal. In goede samenwerking met het Franse ministerie van Landbouw, heeft het Landbouwbureau Parijs bewerkstelligd dat de beoordelingsprocedure voor de subsidies werd aangepast, zodat in de toekomst alle gecertificeerde fruitteeltmateriaal dat voldeed aan de algemene criteria van de EU-Verordening 2008/12 – dus als virusvrij en gecertificeerd geregistreerd op de Franse Rassenlijst – in aanmerking kon komen voor subsidies. Hiermee werd ook NAKTuinbouw gecertificeerd fruitteeltmateriaal erkend als subsidiabel materiaal. De subsidieregeling van 2012 vervatte de nieuwe formulering.

Gelijktijdig met de aankondiging door het Landbouwministerie van de nieuwe subsidieregeling, kondigde de Fruittelersbond aan dat de sector kan rekenen op ook nog een ander, nieuw investeringsinstrument, ‘Labeliance Invest Agri’ van het private investeringsfonds Labeliance Invest. Dit investeringsfonds focust op schaalvergroting, bedrijfsopvolging, modernisering en teeltdiversificatie onder meer in de fruitteelt.

Een aparte, nationale (EU-genotificeerde) reeds lopende subsidieregeling voor de renovatie van ciderappel boomgaarden van het Landbouwministerie voor 2013-2014 moet de ciderappeltelers een extra financiële impuls geven (en biedt dus ook afzetmogelijkheden voor appelonderstammen). De regeling is te vinden op de website van FranceAgriMer onder de noemer ‘Aide à la plantation de vergers de cidre, campagne 2013-2014’ en in de rubriek ‘Filière Vins et Cidriculture’ en vervolgens ‘Aides’.

Conclusie

Het moge duidelijk zijn dat de Franse fruitteeltsector niet van plan is stil te zitten, hierin gesteund door overheid en onderzoek! De Nederlandse know-how en teeltmateriaal kan ongetwijfeld bijdragen aan de Franse ambities. Het Landbouwbureau Parijs is, indien gewenst, beschikbaar voor meer informatie.

Interessante websites:

Sector:

www.fnpfruits.com :    Fédération Nationale des Producteurs de Fruits (FNPF)

www.lapomme.org      belangenorganisatie van appel-  en peer producenten, tevens de Franse ‘Associatie van producentenorganisaties appel en peer (ANPP)

www.felcoop.fr  :         federatie van tuinbouwcoöperaties (incl. online adressengids, op fruitsoort)

www.fadel.fr :               online adressengids tuinbouwsector (incl. zoekfunctie producent op fruitsoort en op teeltmateriaal)

www.gefel.org :           federatie van Associaties van producentenorganisaties tuinbouw

www.laprune.org         Associatie van producentenorganisaties van pruimen (AOP Prunes)

www.cerises-de-france.fr  Associatie van producentenorganisaties van kersen (AOP Cerises)

www.bluewhale.com   coöperatieve onderneming en grootste Franse appelexporteur

www.fnmj.com              belangenorganisatie van ketens van tuincentra (amateurtuindermarkt)

Ministerie van Landbouw:

www.francegrimer.fr   FranceAgriMer (uitvoeringsinstantie); marktinfo en statistieken.

Zie rubriek ‘Fruits & Légumes’:

http://www.franceagrimer.fr/filiere-fruit-et-legumes/Aides/Aide-a-la-renovation-des-vergers-campagnes-2013-2014-et-2014-2015 : voorbeeld FranceAgriMer van laatste subsidieregeling renovatie vruchtbomen (reeds gesloten) en die dus per eind februari wordt vervangen door de nieuwe regeling 2014-2016.

http://www.franceagrimer.fr/filiere-vin-et-cidriculture/Cidriculture/Aides/Aide-a-la-plantation-de-vergers-de-fruits-a-cidre-Campagne-2013-2014    : subsidieregeling FranceAgriMer renovatie  van ciderappelareaal (reeds gesloten).

www.agreste.agriculture.gouv.fr  Landbouwstatistieken

Onderzoek:

www.ctifl.fr                  Instituut voor praktijkonderzoek tuinbouw; certificeringsinstelling fruitteelt

http://www.inra.fr/Entreprises-Monde-agricole/Nos-partenariats-nos-projets/Toutes-les-actualites/projet-Sustain-apple               INRA met presentatie project Sustain’apple

www.gis-fruits.org       onderzoeksconsortium voor fruitteelt (GIS Fruits)

www.vegepolys.eu      innovatiecluster voor tuinbouw (Végépolys; Loiregebied)

www.pole-terralia.com innovatiecluster voor tuinbouw (Terralia; Vaucluse)

Vakbladen (met online Newsletters):

www.arboriculture-fruitiere.com  (vruchtboomkwekerij)

www.fldhebdo.fr            Le Journal de la filière fruits et légumes (tuinbouw algemeen)

www.reussirfl.com      Réussir Fruits & Légumes (algemeen)

Vakbeurzen :

http://www.sival-angers.com/            SIVAL, Trade-show for all plant professionals (voedingstuinbouw)

http://www.sivaldor.fr/                         Sival d’Or: innovatieprijzen van SIVAL

www.vinitech-sifel.com                          teeltechnieken, boomkwekerij

www.salonduvegetal.com                      sierteelt (voor onderstammen bestemd voor de sierteeltsector en amateurtuindermarkt)

www.salonvert.com                                landschaps-/tuintechnieken, groendiensten

%d bloggers liken dit: